Stemmen en afstemmen
Stemmen en afstemmen
In een tijd die terzelfdertijd een groeiend appèl doet op de
ik-krachten van elk mens
om samen vredevol te creëren, te werken en te leven
biedt het zingen van je 'eigen toon' een mogelijkheid om
jezelf in harmonie te brengen naar lichaam, ziel en geest.
Goed gestemd kan je je afstemmen op anderen en op alle leven.
© Anne Loosveld 2002
Door mijn onderzoek naar het wezen, de rol en de werking van de internationale stemtoon A (la) in de loop van de muziekgeschiedenis - van enkele duizenden jaren terug tot op heden - kwam ik op het spoor1 van het fenomeen van de 'eigen toon', en van het 'eigen lied' dat de gehele biografie van iemand zou omvatten.
De werking
van de 'eigen toon' bij mensen, individueel en in
samenwerkingsverbanden, intrigeerde me zodanig dat ik mijn werk volledig van
daaruit ben gaan vormgeven.
Tijdens mijn verder onderzoek stelde ik vast dat er in de internationale
gemeenschap weinig over is geweten. Nog minder mensen werken ermee. Dit is
zeker zo in het Westen. Het fenomeen van de 'eigen toon' is lang een
goed bewaard geheim gebleven in de onderstromen van de esoterische2 muziekgeschiedenis. Maar in de wereld van mensen die met tonen, klank en
geluid werken is men er opnieuw tastend en vanuit de intuïtie naar op zoek…
Ill. 1
Vermoedelijk is het aan de tijd om deze draad weer op te nemen.
Hierna wil ik graag een korte neerslag geven van de actuele stand van zaken van mijn onderzoek en methode. In een boek dat later zal verschijnen kunt u daar meer uitgebreid over lezen.
Het werk is volop in ontwikkeling en er is nog zeer veel te doen. Ik claim geen volledigheid en veel is nog te onderbouwen en uit te zoeken, zeker ook wetenschappelijk. Er is dus nog werk aan de winkel. Maar u kan zich allicht door het perspectief laten inspireren.
Hier en daar vindt u ongebruikelijke woorden. Deze zijn ontstaan uit noodzaak. Alhoewel het om een oud gegeven gaat en vele woorden uit onze talen ernaar verwijzen - bvb. ik ben ontstemd, je bent goed gestemd vandaag, deze persoon valt hier uit de toon, … heb ik toch gaandeweg nieuwe woorden moeten vinden om een begrippenkader op te bouwen in het geactualiseerd omgaan met deze realiteit.
|
Mijn actuele werkdefinitie van de 'eigen toon' is dat het de toon is die verbonden is met onze eigen geestelijke identiteit, met ons zelf, onze kern, ons wezen. Onze geestelijke energie en acties zijn erop gemoduleerd3, en alle reacties hierop vanuit de omgeving dienen geïntegreerd te worden tot algehele harmonie is ontstaan. Het gaat hier dus over een totaal leer- en levensproces van stemmen, afstemmen, co-creëren en harmoniseren. Zo zou je kunnen zeggen dat er vanuit ons wezen een toon uitgaat met een basisfrequentie, boventonen en ondertonen: onze 'eigen toon'. Onze 'eigen toon' klinkt door in ons ik. De 'eigen toon' is niet de toon van onze cellen, organen, meridianen, chacra's, enz… . Deze laatste tonen maken deel uit van onze complexe muzikale bouw, en zijn alle onderhevig aan de ordenende werking van onze 'eigen toon'. |
Er zijn vele ingangen mogelijk om de 'eigen toon' te vinden en ermee te werken, maar actueel heb ik gekozen voor de ingang van de menselijke stem, waarbij het biografisch perspectief4 voortdurend op de achtergrond wezenlijk aanwezig is.
De vraag van iemand is het vertrekpunt.
Sommige mensen willen hun eigen authentieke stem vinden (zowel amateurs als professionele zangers); de genezende kracht van hun stem ontdekken (artsen, therapeuten, healers, …); een biografische knoop doorwerken vanuit de intuïtie dat zingen kan helpen; hun stem verzorgen, echt zijn in hun spreken en zingen, en de krachten van hun diepste zelf met hun stem verbinden (tolken, onderwijsmensen, leidinggevenden, stemwerkers, verhalenvertellers, …).
Maar ook werk ik met mensen die behoefte hebben aan zelfzorg, en met mensen die beschadigd zijn (mensen met een handicap, mensen met trauma's en met therapeutische vragen …). Al deze mensen komen individueel. Tevens werk ik met kleine groepen en teams in organisaties, en met musici (zangers, instrumentalisten, koordirigenten).
De doelstelling in het werk met 'de eigen toon´ is dat de verbinding
tot stand gebracht wordt met het ik en het eigen wezen, opdat de mensen goed
gestemd leven, zingen en spreken.
Ill. 2
Mensen leren zichzelf te stemmen naar lichaam, ziel en geest, zich af te stemmen op andere mensen en op hun omgeving en hun rol op te nemen in het geheel, zonder zichzelf daarin te verliezen.
Vanuit een innerlijk luisterende verbinding leren mensen hun eigen authentieke stem en 'eigen tonaliteit'5 ontdekken, leren ze hun wat ik noem 'eigen muzikale aardrijkskunde'6 en 'eigen muzikale stofwisseling'7 kennen, en hun eigen lied en muziek.
Het is vanuit deze verbinding dat er een afstemming kan ontstaan met andere
tonen, die ze dan ook gaandeweg zuiver en op ontroerende wijze gaan zingen.
Op basis van een muzikale diagnose en een werkvoorstel gaan we aan de slag, waarna er een evaluatie en een rustperiode volgt.
|
Mijn uitgangspunt is dat mensen zèlf hun 'eigen toon' dienen te vinden. Ik wil deze niet als een externe autoriteit aanbieden, maar mensen begeleiden in het zelf vinden ervan. Ik voel me in die zin soms als een muzikale vroedvrouw. Het vinden van de 'eigen toon'dient zorgvuldig te gebeuren. Het begint met het tot stand brengen van een ik - ontmoeting. In die zin verandert de klassieke relatie met de persoon die komt. Het is geen gezagsverhouding, maar een respectvolle ontmoeting in vrijheid. Wederzijds vertrouwen en oprechtheid zijn kernwoorden. Het tweede punt van aandacht is het scheppen van een innerlijke luisterhouding. Ik spreek in dit verband over het opbouwen van een 'koninklijke houding'. Lichaam, hart en geest worden op elkaar afgestemd. Dit is tot in het fysieke zichtbaar, en voelbaar. |
Met dit alles wordt begonnen
vanaf het eerste contact, en tijdens de muzikale diagnose.
Daarin wordt duidelijk hoe iemand vanuit muzikaal oogpunt momenteel gestemd
of ontstemd is, hoe iemand luistert, tonen zingt, spreekt, met klinkers en
medeklinkers omgaat, hoe de actuele verhouding tot verschillende tonen is, wat
het actuele toonhoogtebereik is, hoe iemand zich ritmisch en dynamisch
manifesteert. Ook aan de wijze waarop iemand zingt kan je veel aflezen hoe het
met de persoon gesteld is naar lichaam, ziel en geest. Tegen het einde van de
diagnose heeft iemand zichzelf heel wat beter leren kennen, ook wat betreft
zijn 'muzikale aardrijkskunde' en zijn 'eigen tonaliteit'.
Ill. 3
Soms komen mensen moeilijk tot zingen omdat hun zangstem niet vrij is. Dan vraagt dit om een aparte opbouw.
Als mensen moeilijk hun 'eigen toon' vinden, en als de zangstem wel voldoende beschikbaar is, werk ik meestal vanuit het 'toonzingen'. Stap voor stap wordt er een innerlijke verbinding met telkens één toon opgebouwd. Eenmaal men één toon zuiver vanuit een innerlijke verbinding heeft weten te zingen gaat het goed vooruit. Leren tastend en proevend luisteren, de weg naar binnen gaan, zich leren manifesteren zijn aan de orde.
Als de zangstem niet voldoende vrij is daarentegen, kunnen ondermeer ook ritme en beweging een ingang zijn. Ook hier zijn vele mogelijkheden.
De muziekgeschiedenis heeft ons een hele schatkist aan mogelijkheden gelaten om de weg naar het 'ik' en het wezen van de mensen te openen en te versterken, bvb. de oud Griekse planetenscala's (ook Schlesinger - scala's genoemd), de gregoriaanse modi, kleine ritmische en melodische composities, … . Inspiratie is vooral te vinden in de religieuze en spirituele muziek uit diverse hoogculturen. Kortom: de muzikale elementen - tonen, melodie, harmonie, tempo, ritme, dynamiek - in al hun soberheid toegepast.
Ill. 4Eenmaal de 'eigen toon' gevonden is zijn er vele mogelijkheden om van daaruit verder te werken: bijvoorbeeld een zangpedagogisch, biografisch of stemtherapeutisch traject, coaching, of een vorm van zelfzorg; enz. .
Hoe weten we of het je
'eigen toon'
is die je hebt gevonden, en niet
een andere voor jou belangrijke toon? Is het de toon waarmee je 's morgens
wakker wordt? Is het de toon waar iemand herhaaldelijk van vertrekt als die
een lied zingt? Is het een van de toonhoogtes die uit onze al of niet
beschadigde spreekstem opklinkt? Is het de toon waardoor je telkens weer diep
geroerd bent tijdens het luisteren naar een life uitvoering van een
muziekstuk? Is het je voorkeurtoon, de toon die je liefst uit een instrument
hoort opklinken? Soms wel, soms niet.
|
Ill. 5 |
In mijn werk met de eigen toon heb ik vastgesteld dat de persoon zich - meestal direct en soms van voor het zingen ervan - bewust is van het feit dat het haar of zijn 'eigen toon' is. Zij nemen hun 'eigen toon' als zodanig duidelijk innerlijk waar.
Tijdens het zingen van de 'eigen toon' ervaart de persoon de verbinding met zijn eigen wezen dat zijn actuele ik overstijgt. Er gebeurt ook iets heel bijzonders als iemand zijn 'eigen toon' zingt. Er ontstaat een gewijde, weldoende stilte. De stem van de persoon klinkt vrij, helder, warm, en is gevuld van diens voelbare aanwezigheid. Ook de boventonen komen vrij.
Soms gebeurt het dat mensen zich na het zingen van hun 'eigen toon' herinneren dat ze deze ooit al eens gezongen hebben, of innerlijk hebben gehoord. En dan blijkt in welke bijzondere en voor hen wezenlijke context dit was.
Nadat ze hun 'eigen toon' hebben gezongen beginnen de mensen te stralen en zijn ze blij. Hun basisgevoel is vrede, liefde, thuiskomen bij zichzelf, opgenomen worden in een grotere gemeenschap.
Heel anders is het bijvoorbeeld als mensen een toon kiezen die ze weliswaar
nodig hebben, maar die niet hun
'eigen toon' is. Deze drinken ze dan
als het ware in. De toon wordt helemaal door hun lichaam opgenomen. Deze toon
straalt niet van hen uit, maar in hun lichaam naar binnen. Deze toon helpt hen
dan op een andere manier om in evenwicht te komen.
De eerste frappante resultaten stelde ik vast bij mijn werk met jonge
beginnende druggebruikers.
Ik was als muziektherapeut ingeschakeld in een drugteam van een Centrum
voor Geestelijke Gezondheidszorg in Vlaanderen.
De jongeren werden door de psychologen doorverwezen omdat de verbale therapie geen zinvolle ingang meer bleek te zijn. De woorden van de jongeren hadden bijvoorbeeld weinig tot geen waarheidsgehalte meer. Toen de jongeren hun 'eigen toon' hadden gevonden, vonden ze meteen hun zangstem, en begonnen ze zich weer de auteur van hun eigen daden en van hun leven te beschouwen. Zij bouwden gemotiveerd en oprecht hun druggebruik af en konden hun problemen aanpakken via de verbale therapieën.
Parallel werkten we in het drugteam met 'de eigen toon' van de teamleden en met 'de groepstoon'. Er ontstond een (nog) betere samenwerking. Er werd ook meer gelachen en plezier gemaakt. Er was veel humor en respect. Het voelde tevens aan als een vorm van zelfzorg voor mensen die gewoon zijn veel van zichzelf in hun beroep te geven.
Ook in het werken met andere cliënten neem ik tot op heden telkens weer
dezelfde effecten waar.
|
Mensen vinden hun authentieke stem. En ze nemen hun eigen leven (weer) actief in handen. Terzelfdertijd neemt de levensvreugde, de levenskracht en initiatiefkracht toe. De mensen krijgen meer zin en perspectief in het leven. Door het zingen van hun 'eigen toon' presenteren zich soms relevante, soms vergeten herinneringen uit het verleden. Dit werkt verhelderend, ook als het om niet eenvoudige, bijvoorbeeld traumatische ervaringen gaat. Ook krijgen mensen weer meer toegang tot hun eigen wijsheid, intuïtie, vermogen tot liefhebben en tot moedig en creatief handelen. Iedereen gaat op een bepaald ogenblik de eigen actuele situatie overzien, keuzes maken, selecteren en opruimen. Dit gebeurt op verschillende levensdomeinen: gezondheid, woning, werk, relaties, beroepskeuzes, engagementen, spirituele houdingen…. . Bij mensen met traumatische ervaringen stel ik een ontgiftingsproces vast waardoor het lichaam wordt gereinigd van negatieve emoties die tot in het fysieke zijn neergeslagen. Ze zijn in staat tot het moedig aangaan van een uitgesteld rouwproces, tot vergeven, tot het stilaan zorgvuldig loslaten van onbruikbaar geworden patronen van afweer en zelfdestructie. Ook zijn er soms onverwachte helende werkingen. En ook kunnen mensen weer in voeling komen met vergeten talenten en gaven. Daarna gaan mensen vanuit de vernieuwde verbinding met zichzelf hun leven heroriënteren en herinrichten. Mensen gaan ook bewuster om met hun geluids-, klank- en toonomgeving. Bij mensen met een handicap of ziekte stel ik vast dat er vanuit een innerlijke rust een grotere vrijheid ontstaat in het omgaan met hun ziekte, angsten, en pijn. In organisaties stel ik vast dat medewerkers bij hun creatieve krachten komen, werkelijk genoegen beleven aan het samen creëren voor hun klanten en hun organisatie. De individuele medewerkers worden sterker en de onderlinge samenwerking verbetert. Mensen stemmen zich vlotter af op elkaar. Men kan zich ook gemakkelijker verbinden met het wezen van de organisatie in zijn maatschappelijke context, en er zijn rol constructief in vinden. Deze personen worden de 'ik-dragers' van de organisatie. |
In muzikale situaties verloopt de inzet van de muziekuitvoering optimaler.
De stiltekwaliteit neemt toe. Het bevordert het samenspel en de dienende,
luisterende houding ten opzichte van de te vertolken muziek. Zangers vinden
vanuit hun 'eigen tonaliteit' een nieuwe verhouding tot tonen,
en nieuwe manieren van zingen die op alle lagen van hun zijn, tot in het
fysieke, verankerd zijn.
Uit mijn werkdefinitie van 'de eigen toon' blijkt uiteraard dat er
sprake is van een achterliggend mensbeeld. Ik inspireer mij daarvoor o.a. op
het voor het Westen vrij werkbare antroposofisch mensbeeld zoals uitgetekend
door Rudolf Steiner.
Rudolf Steiner spreekt bijvoorbeeld over zingen en de vier wetten van het ik.
Vrij vertaald zegt hij: door het zingen van tonen herschept een mens
zichzelf in de tijd; zingen van tonen versterkt het ik - bewustzijn en brengt
de mensen terug in contact met hun herinneringen; zingen van tonen doorwarmt
het hart en de zangorganen; zingen van tonen versterkt het vermogen van
liefhebben, wat de roeping van de mensheid is.
Ill. 6
 Ill. 7 |
H.P.Blavatsky, die aan de basis ligt van de Theosofische Vereniging, geeft aan dat het Aum het beste gezongen wordt op de 'eigen toon' van de mensen, zodat hun scheppingskrachten in harmonie met hun ware wezen, hun 'zijn', worden versterkt.
Sonologen, die zich baseren op de inzichten van het Nada Brahma Systeem van
Vemu Mekunda,
spreken over 'de grondtoon' van de mensen. Zij
hebben een zeer eigen wijze om deze te vinden vanuit de spreekstem, en om in
dit verband met het Aum te werken.
In de sjamanistische en esoterische tradities geeft men aan dat zingen van mantra's het beste werkt als ze gezongen worden op basis van de ’eigen toon' van de mensen. Joska Soos, Hongaars sjamaan en wonend in België, werkt harmoniserend vanuit wat hij 'de persoonlijke klankidentiteit' van de mensen noemt. Deze wordt gezongen als een persoonlijke mantra die o.a. uitmondt in één enkele toon.
De definitie van de 'eigen toon' is niet alleen verbonden met een mensbeeld, maar ook met de geschiedenis van de mensheid op aarde. Je komt steeds weer terecht bij de vele scheppingsverhalen waarin op een goed moment de mensheid ten tonele is verschenen, en waarin tonen en gezangen een rol spelen om mensen bij hun goddelijke kern en bestemming te brengen. Je vindt het ook in onze christelijke traditie in de Apocalyps van Johannes waar er sprake is van het 'eigen lied' dat door niemand anders kan worden aangeleerd.
In gebieden waar men nog van de 'eigen toon' uitgaat, zijn er nog vele overleveringsgeschiedenissen. Zo zouden de vrouwen in sommige Indische streken nog steeds, nadat ze zijn bevallen, een tijdlang een klankschaal bespelen die gemaakt is op basis van hun 'eigen toon'. Dit doen ze om terug bij zichzelf te komen. Dit zou hen ook helpen om een vrijere relatie te ontwikkelen met het nieuwe kind.
In het boek dat later zal verschijnen zal ik ondermeer ingaan op deze achtergronden, en tevens een uitgebreide literatuurlijst opnemen voor de geïnteresseerde lezer.
|
Er zijn nog zeer vele toepassingsmogelijkheden voor het werken met de 'eigen toon'. In het biografiewerk bijvoorbeeld : ondermeer bij een moeilijke zwangerschap en geboorte; bij het verlaten van dit leven opdat de transitus8 optimaal kan verlopen; voor het (her)vinden van de 'rode draad' in het leven en voor het vinden van een gezonde verhouding tot moeilijke situaties en bij uitdagingen en vragen waar je een antwoord dient op te vinden. Tevens bewijst het zingen van de 'eigen toon' grote diensten bij traumaverwerking en andere vormen van lijden. Hier liggen nog onvermoede mogelijkheden die volop geëxploreerd kunnen worden, en waarbij bvb. nazorg in de vorm van andere therapieën allicht aangewezen is … .
Ook in de architectuur zijn er toepassingen. Dat komt doordat de
architectuur aan dezelfde wetten van de harmonie onderhevig is als de
wiskunde, de sterrenkunde, en de muziek. Ill. 8 Muziek kan je vertalen in geometrische vormen en wiskundige getallen. Je kan tijd, ruimte en materie met elkaar verbinden. De instrumentenbouwers wisten het, en de kathedraalbouwers wisten het. Zo moet het mogelijk zijn om, uitgaande van de 'eigen toon' van de bouwheer, een huis te bouwen dat aansluit op diens 'eigen tonaliteit'…. Maar er zijn ook minder vanzelfsprekende terreinen waarop kan gewerkt worden, bijvoorbeeld bij het helen van door mensen beschadigde plekken op aarde. Ook zullen er ongetwijfeld nieuwe manieren van authentiek zingen en spreken
kunnen ontstaan, evenals nieuwe perspectieven en mogelijkheden voor de
zangpedagogiek, het componeren in één toon, het samen muzikaal creëren,
evenals nieuwe vormen van werken met tonen, klank en geluid…. |
Mocht u zich geïnspireerd weten door dit artikel, dan nodig ik u graag uit om met deze inspiratie aan de slag te gaan, en om bevindingen uit te wisselen.
U kunt me daartoe contacteren via het e-mailadres anloosveld@zeelandnet.nl
U kunt me ook bellen voor een afspraak op tel. +31 118 551197 (bellen tussen 11u en 12u - meest kans me dan rechtstreeks te bereiken).
Anne Loosveld
April 2002, Gent (België)
© Copyright Anne Loosveld 2002 All rights reserved
VOETNOTEN
___________________________1 In het boek 'Lebendige Tonwelt' van H. Pfrogner.
2 Esoterie komt van het Griekse 'esoterikos' en is afgeleid van 'esoteros', naar binnen gericht. Daartegenover betekent 'Exoteros' naar buiten gekeerd.
3 Moduleren: informatie plaatsen en verwerken in een basisgegeven (in de breedst mogelijke betekenis).
4 Het biografisch perspectief is dat perspectief waarbij alle aspecten van de ik-ontwikkeling van de mens bekeken worden in het licht van de dynamiek van de totale levensloop.
5 Algemeen gesproken is muziek 'tonaal' als één toon het oriëntatiepunt is van het muzikale verloop en waarin de muziek tot rust komt. Deze toon wordt, afhankelijk van de toonsoort, 'grondtoon' of 'tooncentrum' genoemd.
Met 'eigen tonaliteit' bedoel ik dat iemand een eigen scala heeft meegebracht waarin de tonen die er deel van uitmaken een eigen onderlinge dynamiek vertonen in hun muzikale oriëntatie ten opzichte van de 'eigen toon'. Het 'eigen lied' kan erin gecomponeerd worden. Deze tonaliteit kan ondermeer doorwerken in de persoonlijkheid, in de verhouding tot andere mensen, en in de dynamiek van iemands leven.
6 Met 'muzikale aardrijkskunde' bedoel ik de situering en het dynamisch verband tussen tonen en het eigen lichaam.
7 Met 'muzikale stofwisseling' bedoel ik de wijze waarop wij de beweging en de energie van geluiden, klanken en tonen integreren, verwerken, harmoniseren, …. in ons lichaam.
8 In de middeleeuwse christelijke traditie betekende 'transitus' de overgang van dit leven naar het hiernamaals.
9 Tijdens een sabbatperiode, ook 'sabbathical' genoemd, stappen mensen bewust een tijd uit het arbeidsproces om zich erover te bezinnen, te heroriënteren en te verdiepen, om daarna geïnspireerd en verfrist hun bijdrage weer te kunnen leveren.
ILLUSTRATIES
___________________________1 Illustratie uit 'L'atmosphere: meteorologie populaire', Paris 1888, Camille Flammarion.
2 "The Hands of God and Man (Detail from Creation of Man)',Michelangelo Buonarroti.
3 'The divine Monochord' Triusque Cosmi Historia, 1617, Robert Fludd.
4 'Music', 1895, Gustav Klimt.
5 Eigen bewerking van een fractal (maker van de oorspronkelijke fractal is mij spijtig genoeg onbekend).
6 Onbekend
7 Symbool 'Aum' (Sanskriet)
8 Onbekend
U ziet ook nog het labyrinth van de kathedraal van Chartres in de tekst verwerkt.
Gepubliceerd op AntroVista mei 2002: www.antrovista.com
Ook in organisaties en arbeid kunnen we een bijdrage leveren. Bij
loopbaanbegeleiding, outplacement, tijdens sabbatperiodes9 , bij burn out,
kunnen mensen op non-verbale wijze hun innerlijk evenwicht (her)vinden en in
voeling komen met hun talenten en toekomstkrachten. In organisaties en
samenwerkingsverbanden kan het afstemmingsprocessen helpen bevorderen, bvb.
bij fusies, in stresserende periodes, tijdens het doorwerken van emotioneel
gevoelig liggende organisatieproblemen, … .