De bekende buisvormige TL-lamp wordt ook aangeduid als 'gasontladingslamp'. Er zijn echter ook andere soorten gasontladingslampen. Om de werking van dit type lampen te begrijpen, moet men zich enigszins in het wezen van de elektriciteit verdiepen.
Elektriciteit is door haar wezen aan de aarde gebonden en kan niet langdurig vrij in de atmosfeer bestaan. Als er bij onweer elektriciteit vrijkomt in de atmosfeer, dan verbindt ze zich altijd weer zo snel mogelijk met de materie: de bliksem slaat in. Bijzondere uiterlijke omstandigheden kunnen de elektriciteit echter uit haar aardse kluisters bevrijden.
In de vrije natuur gebeurt
dat spontaan aan de Noord- en Zuidpool, waar de uiterlijke kracht van de zon
gering is. De atmosfeer vult zich daar van tijd tot tijd met vrije elektriciteit.
In het noorderlicht (poollicht) zien we de elektriciteit zogezegd in haar ware
gedaante. Bij sterke zonnevlekken kan ook op andere plaatsen het evenwicht van zon- en
aardekrachten veranderen, waardoor zelfs in ons land poollicht waargenomen
kan worden.
Bij een gasontladingslamp bootst men dit proces in een glazen fles na. De lucht wordt grotendeels uit de fles gepompt en vervangen door een ander gas, bijvoorbeeld kwikdamp of neon. De elektriciteit wordt via twee metalen polen naar binnen gevoerd; er is geen gloeidraad. In de ongewone, onaardse atmosfeer binnen de glazen fles komt de elektriciteit vrij en begint net als het poollicht te gloeien en te lichten.
Afhankelijk van het gebruikte gas verschilt de kleur van het licht. Voor neonreclames vormt de glasbewerker glazen buisjes in de vorm van letters en vult ze met neongas. De lampen van de oranje-kleurige snelwegverlichting zijn gevuld met natriumdamp. In straatlantaarns worden ook wel kwikdamp-lampen gebruikt; die geven een hard, witachtig licht.
 |
Een z.g. plasmabol is een glazen bol die onder lage druk gevuld is met een mengeling van bijzondere gassen, meestal argon en neon. In deze atmosfeer komt de elektriciteit makkelijk vrij en wordt goed zichtbaar. Plasmabollen zijn bedoeld als demonstratie-materiaal of als decoratie. |
Neon-, xenon-, natriumdamp- en kwikdamplampen zijn allemaal gasontladingslampen. Het licht dat ze geven is sterk verwant aan het Noorderlicht. Het ontstaat door het oplichten van het toegepaste gas onder invloed van de elektriciteit. Het licht is betoverend en fascinerend. Hebben we hier niet immers 'de geest in de fles' gevangen? Voor verlichting binnenshuis zijn deze lampen natuurlijk geen serieuze optie.
TL-buizen, spaarlampen en volspectrumlampen zijn ook gasontladingslampen, maar ze verschillen van de bovenstaande types door de manier waarop het licht tot stand komt.
Ze bestaan uit glazen buizen die onder lage druk gevuld zijn met kwikdamp. Omdat dit gas bijna uitsluitend onzichtbaar UV-licht voortbrengt, wordt de binnenkant van het glas voorzien van een laagje fosforpoeder. Het zichtbare licht ontstaat doordat de UV-stralen het fosforpoeder laten oplichten.
Deze lampen geven hierdoor een hard fosforlicht. Het is te vergelijken met het effect dat je krijgt wanneer je de wanden van je huis met fluorescerende verf zou bestrijken. Het is zinloos om subtiele interieurkleuren te combineren met dit soort kunstlicht, want dit licht laat er niets van over.